Jump to Navigation

Enzimat

Enzimat jane proteina qe funksionojne si katalizatore, te cilat kane vetine te shtojne shpejtesine e reaksioneve kimike pa u shnderruar. Ne fakt, ato mbeten te pandryshuar ne fund te reaksionit ne te cilin kane marre pjese. Enzimat me pak fjale jane katalizatore biologjike. Ashtu si të gjithë katalizatorët, enzimat punojne duke ulur energjine e aktivizimit për një reaksion. Si rezultat, produktet janë të formuar më shpejt dhe reaksione arrijnë ekuilibrin e tyre më shpejt. Megjithatë, enzimat nuk ndryshojnë nga katalizatorët e tjerë duke qenë shumë më specifike. Enzimat janë të njohura për përshpejtim rreth 4.000 reaksione biokimike.
Aktiviteti enzimë mund të preket nga molekulat e tjera. Frenuesit janë molekula që ulinaktivitetin e enzimes; activators janë molekula që rritin aktivitetin. Shumë droga dhe helme janë frenues enzimë. Aktiviteti është ndikuar edhe nga temperatura, mjedisi kimike (psh,pH), dhe përqendrimi i substrateve.

Puna e enzimave
Veprimi i nje enzime i detyrohet struktures se makromolekules proteinike qe e perben ate, nje proteine rruazore qe ofron siperfaqen e duhur per te vendosur substancat reagente, te quajtura substrate. Keto substanca futen ne nje lloj “xhepi” qe gjendet ne siperfaqen e enzimes,qe quhet sita aktive. Pas lidhjes enzima ndryshon forme, duke ndikuar ne zberthimin e substratit. Cdo enzime ka nje site aktive qe mund te prese vetem nje substat me nje forme te posacme. Enzimat brenda qelizave te gjallesave jane me mijera dhe te ndryshme nga njera tjetra. Disa prej enzimave mundesojne procesin e bashkimit te molekulave te vogla per te ndertuar disa me te medha.

Disa lloje enzimash
Disa enzima tretese, si laktoza qe mundeson zberthimin e sheqerit te qumeshtit ose amilaza qe mundeson tretjen e amidonit. Sic mund te kuptohet, emrat e enzimave pergjithesisht rrjedhin nga emri i substratit mbi te cilin veprojne dhe te cilit i shtohet prapashtesa –aze. Nese keni ne dore te dhenat e analizave tuaja do te gjeni vlera si transaminaza apo fosfataza, enzima te angazhuara ne transferimin e grupeve kimike nga nje molekule ne tjetren dhe qe tregojne funksioninim e melcise. Pjesa me e madhe e enzimave jane enzima qe kryejne shperberjen ose hidrolizen e makromolekulave

Roli i enzimave ne organizem
Enzimat shërbejë për një shumëllojshmëri të gjerë të funksioneve brenda organizmave tëgjallë. Ata janë të domosdoshme për dhënien e sinjaleve dhe rregullimin qelizor, shpeshnëpërmjet kinases dhe phosphatases. Enzimat janë të përfshirë edhe në funksione mëekzotike. Viruset mund të përmbajë Enzima për qelizat e infektuar, të tilla si integrazës HIV dhe transkriptazës kundërt, ose për lirimin e viraleve nga qelizat, si neuraminidazën , virusin e gripit.
Një funksion i rëndësishëm të Enzimave është në sistemet e tretjes të kafshëve. Enzimat të tilla si amilaze dhe proteazat kthejne molekulat e të mëdha (niseshte apo proteina,respektivisht) në ato më të vogla, kështu që ata mund të jenë zhytur. Enzima të ndryshmetretin substanca të ndryshme ushqimore.

Metabolizmi
Rralle enzimat kryejne nje pune me vete. Ne fakt, zakonisht proceset qe cojne ne formimin e molekulave te rendesishme biologjike zhvillohen ne stade te njepasnjeshme, ne nje varg reaksionesh, ku secili mundesohet nga enzima specifike. Per shembull, formimi  i pigmentit qe i jep ngjyren lekures, melanina, ndodh ne nje sere etapash te kontrolluara nga po kaq enzima. Vargu i reaksioneve qe con ne nje prodhim perfundimtar quhet zinxhir metabolik. Ne etapat e mevonshme te nje zinxhiri metabolik, produkti  i reaksionit te stadit te pare behet substrati i te dytit e keshtu me radhe. Teresia e te gjithe zinxhireve metabolike merr emrin metabolizem.

Keqfunksionimi i enzimave
Nje organizem per te funksionuar duhet te kete bagazhin e tij te plote te enzimave; keqfunksionimi i enzimave shkakton nje sere semundjesh. Per shembull mungesa e pigmentit te lekures, ose  albinizmi shkaktohet nga  mungesa e funksionimit  te nje  enzime, qe quhet tiroksinaze . Tiroksinaza, ne fakt kontrollon nje nga etapat ne melanine. Demtimi i kesaj enzime shkakton mungesen  e pigmentit te lekures.

Enzimat dhe semundjet gjenetike
Shkencetaret kane bere te njohur se reaksionet metabolike ne qelize zhvillohen me ndihmen e enzimave. Shembull (fig). Ne kete zinxhir metabolik substancat shnderrohen perkatesisht; A ne B, B ne C, C ne D. Cdo hallke e ketij zinxhiri kontrollohet nga enzima perkatese, e cila katalizon reaksionin. Per cdo enzime eshte pergjegjes nje gjen perkates.



Main menu 2